مقدمه: نوروپاتی مرکزی يکی از رايج‌ترين عوارض ديابت است که منجر به اختلال در عملکردهای شناختی از قبيل يادگيری و حافظه می‌شود. هدف از مطالعه حاضر، بررسی همزمان و مقايسه‌ای اثرات ديابت نوع1 و نوع2 بر يادگيری، حافظه فضايي و حافظه احترازی در رت است.
روش‌ها: 21 رت نر نژاد ويستار به سه گروه کنترل، ديابتی نوع 1 و ديابتي نوع 2 تقسيم شدند. القای ديابت نوع 1 با تزريق داخل صفاقی استرپتوزتوسين با دوز mg/kg60 وزن بدن و القای ديابت نوع 2 با تجويز خوراکی فروکتوز 10% در آب آشاميدنی به مدت 8 هفته انجام شد. 6 هفته پس از تأييد ديابت يادگيری و حافظه فضايی رت‌ها به وسيله آزمون ماز آبی موريس و حافظه احترازی با آزمون شاتل باکس بررسی شد.
يافته‌ها: در آزمون ماز آبی در مقايسه با گروه کنترل گروه ديابتی نوع 1 افزايش معنی‌دار (01/0P<) در مسافت طي شده و زمان رسيدن به سکو نشان داد در حالی که اين افزايش در گروه ديابتی نوع 2 معنی‌دار نبود. در آزمون شاتل باکس نيز در رت‌های ديابتی در مقايسه با گروه کنترل تأخير در زمان ورود به محفظه تاريک بطور معنی‌داری (01/0P<) کاهش يافت.
نتيجه‌گيری: در هر دو نوع ديابت حافظه احترازی آسيب می‌بيند در حالی که در رابطه با حافظه فضايی اين آسيب در ديابت نوع 1 بارزتر است. در عين حال ممکن است آسيب حافظه فضايی در ديابت نوع 2 وابسته به دوره ابتلای به بيماری و سن باشد.