مقدمه: دانه اسپند .Peganum harmala L، از زمانهای دور به عنوان ضد انگل و ضد عفونی کننده کاربرد داشته است. در اين دانه ها به دليل وجود مجموعه ای از مواد آلکالوئيدی MAOI'S و Beta-carbolines خواص متعددی از جمله ضد ميکروب، ضدقارچ و ضد انگلهای روده ای نهفته می باشد. در اين گزارش نتايج آزمايشات مربوط به تاثير دانه اسپند پروتواسکولکسهای کيست مورد ارزيابی قرار گرفته است.

مواد و روشها: سوسپانسيونهای عصاره های آبی، الکلی و آلکالوئيدهای تام دانه اسپند .Peganum harmala L بر روی پروتواسکولکسهای کيست هيداتيد به طريق داخل لوله (In vitro) و سپس تزريق به داخل کيستهای کبدی برای تعيين خاصيت اسکولکس کشی آنها در دو مرحله در دمای خشک (اتوو) و بن ماری لرزان Shaking bath (با دمای يکسان 37°c) مورد آزمايش قرار گرفتند. تشخيص مرگ و مير پروتواسکولکسها بوسيله رنگ آميزی حياتی با ائوزين و همچنين مشاهده زنش سلولهای شعله ای داخل لارو و بيحرکت شدن لاروها انجام گرفت.

يافته ها: درصد مرگ و مير (Mortality) پروتواسکولکسها در داخل بن ماری لرزان در همه موارد به دليل مواجهه بيشتر پروتواسکولکسها با عصاره ها بالاتر از درصد مرگ و مير آنها در اتوو بوده است. عصاره آبی دانه در مقايسه با عصاره الکلی آن، تاثيری ضعيف و ناچيز برروی پروتواسکولکسها داشته حتی در بن ماری و با بالاترين غلظت (4000 mg) پس از 30 دقيقه سبب مرگ و مير فقط تا 3 درصد گرديده در حاليکه عصاره الکلی با غلظت و در زمان مشابه سبب مرگ و مير تا 100 درصد شده است. پس از دستيابی به خاصيت اسکولکس کشی قابل توجه عصاره الکلی، بررسی آلکالوئيدهای تام دانه اسپند ضروری به نظر می رسيد. برای سنجش سميت (Toxicity) سوسپانسيون آلکالوئيدی، از غلظتی که در آزمايشات داخل لوله (In virto) منجر به مرگ و مير 100 درصد پروتواسکولکسها شد بطريق داخل صفاقی (IP) به موشهای سفيد کوچک آزمايشگاهی تلقيح گرديد و مقدار قابل تحمل آن بر حسب ميلی گرم برای هر کيلو وزن بدن محاسبه گرديد (84 mg/kg). نتايج آناليز آماری نشان می دهد که توان اسکولکس کشی آلکالوئيد دانه اسپند صدها برابر عصاره الکلی بود (P=0.02 و Lc90=6.84 و LC50=3.66 مقياسهای آماری برای آلکالوئيد) در حاليکه مقياسهای آماری برای عصاره الکلی (P=0.146 و Lc90=3814.24 و LC50=2884.4) می باشد.

نتيجه گيری و توصيه ها: نتايج آزمايشات با آلکالوئيدهای استخراج شده از عصاره الکلی حاکی از اينست که ميزان غلظت و زمان لازم برای کشتن پروتواسکولکسها به نحو چشمگيری تنزل نموده و نقش مهم آلکالوئيدهای MAOI'S را مسجل می نمايند.