مقدمه: تجويز داروهای اپيوئيد درمان انتخابی برای تسکين دردهای مزمن ناشی از موارد پيشرفته سرطان می باشد. لازمه مصرف منطقی اين داروها انتخاب دقيق بيماران، تجويز صحيح داروی اپيوئيد، مراعات دوزاژ دارويی، توالی منظم مصرف، مراعات عوارض جانبی و تداخلات دارويی است. هدف از اين مطالعه بررسی علل و وضعيت جاری تجويز و مصرف اپيوئيدها به بيماران پيشرفته سرطانی و ارائه راهکارهايی برای منطقی نمودن اين فرايند بوده است.

مواد و روش ها: داده های دموگرافيک، مشخصات بيماری و شاخص های مصرف داروهای اپيوئيد در 700 بيمار مبتلا به انواع سرطان پيشرفته دريافت کننده اين داروها بطور گذشته نگر از بانک اطلاعات حوزه معاونت درمان و داروی دانشگاه تهران مورد بررسی قرار گرفت. در 219 نفر از بيماران فوق در درمانگاه انستيتو کانسر بيمارستان امام خمينی مصاحبه حضوری با استفاده از پرسشنامه بعمل آمد. نتايج حاصله مورد تحليل واقع شد.

نتايج: گروه مطالعه شامل 304 نفر زن (42%) و 396 نفر مرد (58%) در سنين 17 تا 80 ساله با ميانگين 57.25 می باشد. در زنان سرطان های پستان، کولورکتال، ريه، معده و گرفتاری های استخوانی اوليه يا متاستاتيک بترتيب با 21%، 12%، 7%، 7% و 6% و در مردان سرطان های معده، ريه، کولورکتال، پروستات و گرفتاری های استخوانی اوليه و متاستاتيک بترتيب با 17%، 12%، 11%، 9% و 8% فراوانترين علل تجويز داروهای اپيوئيدی می باشند. بيماری سرطانی پيشرفته اوليه، متاستازهای استخوانی و عوارض درمان بترتيب با 52%، 32% و 7% رايجترين علل درد بيماران و تجويز اپيوئيد در اين بررسی بوده است. مورفين تزريقی، اپيوم خوراکی، متادون (تزريقی و خوراکی) فراوانترين اشکال دارويی مخدر تجويز شده به بيماران می باشد. مقدار تجويز دارو در شبانه روز در 43% بيماران 30-21 ميلی گرم مرفين يا معادل آن، در 27% بيش از 30 ميلی گرم، در 21 درصد 20-11 ميلی گرم، در 9% بين 5 تا 10 ميلی گرم و مدت تجويز دارو در زمان مطالعه بطور متوسط 13.8 ماه بوده است.

بحث و نتيجه گيری: تجويز و مصرف اپيوئيدها به بيماران سرطانی نارسا می باشد و از الگوی منظمی برخوردار نيست. بمنظور بهينه سازی کنترل درد بيماران سرطانی اقدامات آموزشی و ترويجی بيشتری لازم است. به اين منظور درمان گام به گام پيشنهادی سازمان جهانی بهداشت، بعنوان مناسبترين دستورالعمل استاندارد درمانی برای دردهای بيماران سرطانی راهنمای خوبی می باشد.