در آثار بهجای مانده از اطبای مسلمان، بهويژه محمدبن زکريای رازی، نکات مهمی در ارتباط با اخلاق پزشکی مطرح شده است که میتوان آنها را در سه بخش عمده مطرح کرد: 1-رعايت موازين اخلاقی در پرداختن به حرفهی پزشکی: رازی با توجه به نظريات پزشکان برجستهی معاصر و پيشکسوت خود، تأکيد زيادی بر ويژگیهای شخصيتی متعددی میکند که پزشک بايد از آنها برخوردار باشد تا بتواند شايستهی طبابت باشد. بهعنوان مثال، وارستگی و آراستگی در ظاهر و رفتار، رازداری، پرداختن به مطالعه، خودداری از اتلاف وقت در کارهای بيهوده و ناشايست، عدم توجه به ماديات و استفاده از طبابت بهعنوان تجارت، داشتن اعتماد بهنفس مناسب در هنگام کار و احترام گذاشتن به بيمار، از ويژگیهای پزشک خوب بهشمار میآيند. 2-رعايت موازين اخلاقی در امور پژوهشی: يکی از ويژگیهايی که رازی را نسبت به اکثريت پزشکان - و حتی ابن سينا - ممتاز میکند، رعايت اخلاق در پژوهش است. رازی، هر جمله و نقل قولی را با ذکر مأخذ میآورد و حتی مطالبی را که از مأخذ ناشناخته میآورد، تأکيد میکند که از کتابی با نويسندهی مجهول آوردهام. وی به پزشکانی خرده میگيرد که مطالب ديگران را بهگونهای نقل کردهاند که گويی خودشان آن را انجام دادهاند و میگويد که اين کار، شايستهی پزشک نيست. 3- رعايت موازين اخلاقی در امور درمانی: رازی برای هر اقدام درمانی، خود را موظف به رعايت اخلاق، دقت، امانت و احساس تعهد نسبت به بيمار میداند. بهعنوان مثال، تأکيد میکند که هيچگاه نبايد پيش از شناسايی عامل درد، داروهای ضد درد را تجويز کرد، بلکه بايد عامل را شناسايی کرده، به اقدام برای زدودن آن پرداخت. در همين راستا تأکيد میکند که در برخی از موارد پزشکان، درد چشم را با ترياک يا ديگر داروها درمان کردهاند که منجر به کوری شده است. همچنين تأکيد کرده که زيادهروی در مصرف برخی داروهای بهظاهر سودمند- همچون زعفران که رنگ رخسار را نيکو میگرداند- ممکن است به عوارض وخيم و حتی غير قابل جبرانی بينجامد. همچنين میافزايد که بايد از بهکار بردن داروهای متعدد برای برطرف کردن علامتهای مختلف خودداری کرد، زيرا ممکن است چند علامت، همگی مربوط به يک عامل باشند و با درمان عامل، همهی آن علايم زدوده شوند. در اصل مقاله هر کدام از موارد فوق به تفصيل مورد بحث قرار گرفته است. |