Ethics code: IR.KMU.REC.1396.2288
1- کارشناسارشد مدیریتاجرایی، مرکز تحقیقات مدیریت ارایه خدماتسلامت، پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران
2- دانشیار مرکز تحقیقات سلامت در بلایا و فوریتها، پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران
3- استاد مرکز تحقیقات آیندهنگری و نوآوری در سلامت، پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران؛ گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، دانشکده مدیریت و اطلاعرسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران ،mhmhealth@kmu.ac.ir
2- دانشیار مرکز تحقیقات سلامت در بلایا و فوریتها، پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران
3- استاد مرکز تحقیقات آیندهنگری و نوآوری در سلامت، پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران؛ گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، دانشکده مدیریت و اطلاعرسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران ،
چکیده: (57 مشاهده)
زمینه و هدف: شناسایی و انتقال درسآموختههای حوادث گذشته میتواند در بهبود عملکرد مدیریت بلایا در آینده اثرگذار باشد. اگرچه اصول کلی مدیریت بلایا در حوادثی مانند زلزله مشترک است، اما عوامل خاصی از جمله موقعیت جغرافیایی، مقیاس و شدت حادثه، زمان وقوع و ویژگیهای بومی منطقه میتوانند چالشها و در نتیجه رویکردهای مدیریتی را متفاوت کنند. ازاینرو مطالعهی موردی هر حادثه با توجه به شرایط منحصربهفرد آن برای یادگیری ضروری است. این پژوهش با تمرکز بر زلزلهی کوهبنان، بهدنبال شناسایی چالشهای مدیریتی ناشی از ویژگیهای خاص این منطقه است.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعهی کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قیاسی است. جامعهی پژوهش شامل صاحبنظران، تصمیمگیران و مجریان مستقیم درگیر در مدیریت حادثهی زلزلهی کوهبنان بودند. با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند با حداکثر تنوع، ۱۵ مشارکتکننده از سازمانهای کلیدی از جمله دانشگاه علوم پزشکی، جمعیت هلالاحمر، مرکز مدیریت بحران استانداری و سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزهی امداد و نجات انتخاب شدند. ابزار جمعآوری دادهها، مصاحبهی نیمهساختاریافتهی عمیق بود که سؤالات آن بر اساس ابعاد چارچوب STEEPV (اجتماعی، فناورانه، اقتصادی، محیطی، سیاسی، ارزشی) طراحی شد. روند مصاحبهها تا رسیدن به اشباع نظری دادهها ادامه یافت. جهت تحلیل دادهها از نرمافزار MAXQDA استفاده شد.
یافتهها: تحلیل دادهها منجر به شناسایی ۴۲ کد اولیه، ۱۴ زیرطبقه و ۶ طبقهی اصلی مطابق با چارچوب STEEPV گردید. در بخش اجتماعی، سه چالش محوری شامل نقص در آموزش عمومی و تخصصی(۳ کد)، ضعف در ارتباطات و هماهنگی بینبخشی(۶ کد) و پاسخگویی ناکافی به نیازهای سلامت جامعه(۴ کد) بود. در حوزه فناوری، دو محدودیت اصلی در مدیریت اطلاعات(۲ کد) و توانمندسازی زیرساختهای فناورانه(۲ کد) مشاهده شد. از منظر اقتصادی، دو چالش مسائل مالی(۵ کد) و موانع رفاهی(۳ کد) بهعنوان عوامل مؤثر شناسایی شدند. در بُعد محیطی، دو چالش عمده شامل شرایط جغرافیایی و اقلیمی خاص مانند کوهستانی بودن، قرار گرفتن روی گسل، وجود معادن(۴ کد) و محدودیتهای زیرساختی و کالبدی(۳ کد) ایجاد شده بود. در عرصه سیاسی، دو چالش شکاف بین دولت و مردم(۲ کد) و عملکرد ضعیف برخی نهادهای اجرایی(۲ کد) مشهود بود. همچنین چالشهای فرهنگی و ارزشی شامل سه مؤلفه باورهای بومی خاص(۱ کد)، رفتارهای ناصحیح در جامعه و تیمهای امدادی(۲ کد) و عدم توجه به فرهنگ منطقه در عملیات(۳ کد) بود.
نتیجهگیری: این مطالعه نشان داد که باوجود مقیاس نسبتاً کوچک حادثهی زلزلهی کوهبنان، بسیاری از چالشهای ساختاری و مدیریتی که در بلایای بزرگتر گذشته نیز مشاهده شده، تکرار گردید. این یافته بر ضعف مزمن در نظام درسآموزی و اصلاح فرایندها در مدیریت بلایا تأکید دارد. بهکارگیری چارچوبهای تحلیلی جامع مانند STEEPV میتواند به مدیران و برنامهریزان کمک کند تا با درک پیچیدگی و درهمتنیدگی ابعاد مختلف بحران، از نگرش جزءنگر و واکنشی فاصله گرفته، تصمیمگیریهای دقیقتر، هماهنگی مؤثرتر بین ذینفعان و در نهایت افزایش تابآوری جامعه را محقق سازند. توصیه میشود که نتایج این مطالعه بهعنوان نقشه راهی برای بازنگری در سیاستهای ملی مدیریت بحران و طراحی یک سامانهی یکپارچهی درسآموزی از حوادث استفاده گردید.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعهی کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قیاسی است. جامعهی پژوهش شامل صاحبنظران، تصمیمگیران و مجریان مستقیم درگیر در مدیریت حادثهی زلزلهی کوهبنان بودند. با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند با حداکثر تنوع، ۱۵ مشارکتکننده از سازمانهای کلیدی از جمله دانشگاه علوم پزشکی، جمعیت هلالاحمر، مرکز مدیریت بحران استانداری و سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزهی امداد و نجات انتخاب شدند. ابزار جمعآوری دادهها، مصاحبهی نیمهساختاریافتهی عمیق بود که سؤالات آن بر اساس ابعاد چارچوب STEEPV (اجتماعی، فناورانه، اقتصادی، محیطی، سیاسی، ارزشی) طراحی شد. روند مصاحبهها تا رسیدن به اشباع نظری دادهها ادامه یافت. جهت تحلیل دادهها از نرمافزار MAXQDA استفاده شد.
یافتهها: تحلیل دادهها منجر به شناسایی ۴۲ کد اولیه، ۱۴ زیرطبقه و ۶ طبقهی اصلی مطابق با چارچوب STEEPV گردید. در بخش اجتماعی، سه چالش محوری شامل نقص در آموزش عمومی و تخصصی(۳ کد)، ضعف در ارتباطات و هماهنگی بینبخشی(۶ کد) و پاسخگویی ناکافی به نیازهای سلامت جامعه(۴ کد) بود. در حوزه فناوری، دو محدودیت اصلی در مدیریت اطلاعات(۲ کد) و توانمندسازی زیرساختهای فناورانه(۲ کد) مشاهده شد. از منظر اقتصادی، دو چالش مسائل مالی(۵ کد) و موانع رفاهی(۳ کد) بهعنوان عوامل مؤثر شناسایی شدند. در بُعد محیطی، دو چالش عمده شامل شرایط جغرافیایی و اقلیمی خاص مانند کوهستانی بودن، قرار گرفتن روی گسل، وجود معادن(۴ کد) و محدودیتهای زیرساختی و کالبدی(۳ کد) ایجاد شده بود. در عرصه سیاسی، دو چالش شکاف بین دولت و مردم(۲ کد) و عملکرد ضعیف برخی نهادهای اجرایی(۲ کد) مشهود بود. همچنین چالشهای فرهنگی و ارزشی شامل سه مؤلفه باورهای بومی خاص(۱ کد)، رفتارهای ناصحیح در جامعه و تیمهای امدادی(۲ کد) و عدم توجه به فرهنگ منطقه در عملیات(۳ کد) بود.
نتیجهگیری: این مطالعه نشان داد که باوجود مقیاس نسبتاً کوچک حادثهی زلزلهی کوهبنان، بسیاری از چالشهای ساختاری و مدیریتی که در بلایای بزرگتر گذشته نیز مشاهده شده، تکرار گردید. این یافته بر ضعف مزمن در نظام درسآموزی و اصلاح فرایندها در مدیریت بلایا تأکید دارد. بهکارگیری چارچوبهای تحلیلی جامع مانند STEEPV میتواند به مدیران و برنامهریزان کمک کند تا با درک پیچیدگی و درهمتنیدگی ابعاد مختلف بحران، از نگرش جزءنگر و واکنشی فاصله گرفته، تصمیمگیریهای دقیقتر، هماهنگی مؤثرتر بین ذینفعان و در نهایت افزایش تابآوری جامعه را محقق سازند. توصیه میشود که نتایج این مطالعه بهعنوان نقشه راهی برای بازنگری در سیاستهای ملی مدیریت بحران و طراحی یک سامانهی یکپارچهی درسآموزی از حوادث استفاده گردید.
نوع مطالعه: پژوهشی اصيل |
موضوع مقاله:
مدیریت خدمات بهداشتی درمانی
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
